Jamiyat taraqqiyotiga eng katta to‘siqlardan biri — korrupsiyadir. U nafaqat davlat va jamiyat manfaatlariga zarar yetkazadi, balki odamlarning adolatga, qonun ustuvorligiga va davlat institutlariga bo‘lgan ishonchini ham susaytiradi.
Korrupsiyaga qarshi kurashish esa faqat huquqbuzarlik sodir etilgandan keyin javobgarlikka tortish bilan cheklanmasligi kerak. Eng samarali yo‘l — korrupsiyaga olib keluvchi shart-sharoitlarni oldindan aniqlash va bartaraf etishdir.
Buning uchun, avvalo, jamiyatda halollik va xolislik muhitini shakllantirish zarur.
Manfaatlar to‘qnashuvi — e’tibordan chetda qolmasin
Korrupsiyaviy xavflarning yuzaga kelishiga sabab bo‘luvchi muhim omillardan biri — manfaatlar to‘qnashuvidir.
Shaxsning shaxsiy manfaatlari uning xizmat vazifalarini xolis va beg‘araz bajarishiga ta’sir qilishi mumkin bo‘lgan vaziyatda manfaatlar to‘qnashuvi yuzaga keladi.
Bunday holatni yashirish yoki unga befarq qarash keyinchalik jiddiy muammolarga sabab bo‘lishi mumkin.
Shuning uchun manfaatlar to‘qnashuvini aniqlashning o‘zi yetarli emas. Muhimi, uni o‘z vaqtida oshkor qilish, baholash va qonunchilikda belgilangan tartibda boshqarishdir.
Bu borada “manfaatlarimga daxli bo‘lsa ham, vazifamni xolis bajaraman” degan yondashuv yetarli emas. Chunki xolislik nafaqat amalda, balki qarorning o‘zi ham manfaatlar ta’siridan xoli ekanini ta’minlashni talab qiladi.
“Hamma shunday qiladi” — xavfli bahona
Korrupsiya ko‘pincha katta qonunbuzarlikdan emas, kichik murosalardan boshlanadi.
“Bundan nima bo‘lardi?”
“Hamma shunday qiladi.”
“Bir marta bo‘lsa zarar qilmaydi.”
“Buni hech kim bilmaydi.”
Ana shunday qarashlar vaqt o‘tishi bilan noto‘g‘ri holatlarni odatiy hol sifatida qabul qilishga olib keladi.
Shu sababli korrupsiyaga qarshi kurashda faqat nazoratni kuchaytirish emas, balki noto‘g‘ri xatti-harakatlarga nisbatan murosasiz munosabatni shakllantirish muhim.
Halollik nazorat qilinayotgan paytda emas, nazorat bo‘lmagan vaziyatda ham to‘g‘ri qaror qabul qilishdan boshlanadi.
Xolis qaror — ishonch garovi
Har qanday tashkilot faoliyatida qarorlarning xolis va adolatli qabul qilinishi muhim.
Lavozimga tayinlash, ishga qabul qilish, xaridlarni amalga oshirish, xizmatlarni ko‘rsatish yoki boshqa tashkiliy jarayonlarda qarorlar aniq va tushunarli mezonlarga asoslanishi kerak.
Tanish-bilishchilik, qarindoshlik, shaxsiy manfaat yoki boshqa norasmiy omillarning qaror qabul qilishga ta’sir qilishi adolat tamoyiliga putur yetkazadi.
Shuning uchun “kimga foydali?” degan savoldan oldin “qonuniymi, adolatlimi va xolismi?” degan savol qo‘yilishi kerak.
Korrupsiyaga qarshi kurash — umumiy vazifa
Korrupsiyaga qarshi kurash faqat nazorat qiluvchi organlarning vazifasi emas.
Rahbar — adolatli va xolis qarori bilan.
Xodim — xizmat vazifasini vijdonan bajarishi bilan.
Fuqaro — noqonuniy manfaatni rad etishi bilan.
Jamoatchilik esa ochiqlik va shaffoflikni talab qilishi bilan bu jarayonga hissa qo‘shadi.
Shu ma’noda korrupsiyaga qarshi kurashning eng kuchli vositalaridan biri — jamoatchilikning huquqiy va fuqarolik pozitsiyasidir.
Halollik — tanlov
Korrupsiyani faqat qonunlar yoki jazolar bilan butunlay yo‘qotib bo‘lmaydi. Buning uchun qonun talablarini hurmat qiladigan, manfaatlar to‘qnashuvini yashirmaydigan, o‘z vakolatidan shaxsiy manfaat yo‘lida foydalanmaydigan va adolatni ustun qo‘yadigan insonlar ko‘p bo‘lishi kerak.
Chunki halollik — majburiy talabdan ko‘ra kengroq tushuncha. U insonning ichki e’tiqodi va kundalik tanlovidir.
Bugun qabul qilingan har bir xolis qaror, rad etilgan har bir noqonuniy manfaat, ochiq bildirilgan har bir manfaatlar to‘qnashuvi jamiyatdagi ishonchni mustahkamlaydi.
Korrupsiyaga qarshi kurash katta shiorlardan emas, har bir insonning kundalik halol tanlovidan boshlanadi.
Zero, halollik bor joyda ishonch, ishonch bor joyda esa taraqqiyot bo‘ladi.
“Farmatsevtika mahsulotlari xavfsizligi markazi” davlat muasasassi
Korrupsiyaga qarshi kurashish va komplayens nazorati bo‘limi boshlig‘i
O.BURIYEV
“
